Dinsdag 30 september 2025

Geschiedenis, Filosofie & Levensbeschouwing

prof. dr. Chris van Weel

Voor kunst en vrouwenrechten, een biografie van Mathilde Cohen Tervaert-Israëls

Jozef Israëls (1824-1911) was een sleutelfiguur in de vernieuwing van de Nederlandse schilderkunst en het atelier van de Haagse School. Zijn zoon Isaac brak internationaal door, maar dochter Mathilde (1864-1945) bleef vrijwel onbelicht. Zij ontpopte zich na haar huwelijk tot een prominente feministe die streed voor kiesrecht, arbeidskansen en staatsburgerschap, terwijl zij tegelijk de artistieke nalatenschap van vader en broer beheerde. Haar schenkingen verrijkten musea aanzienlijk. De presentatie belicht dit vergeten leven, dat tragisch eindigde met haar deportatie in de Tweede Wereldoorlog.

De presentatie van Prof. dr. Chris van Weel richt zich op het niet eerder vertelde verhaal van Mathilde Cohen Tervaert-Israëls (de overgrootmoeder van Christ van Weel) als strijdster voor vrouwenbelangen en hoedster van de kunst. Een leven dat met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, de Nazi bezetting en haar deportatie uit beeld verdween.

Vandaag de dag verkeert het werk van Jozef Israëls (1824-1911) vooral in de depots van de Nederlandse musea. Hoe anders was dat eind 19de eeuw: het 'atelier-Israëls' in Den Haag vormde toen een belangrijk centrum van de beeldende kunst. Israëls was de drijvende kracht achter de modernisering van de Nederlandse schilderkunst met de introductie van 'Barbizon' en de vorming van de 'Haagse School'. Het atelier werd daarmee een van de best beschreven centra in het land – zeker nadat hieruit in 1882 Jozef's zoon Isaac (1865-1934) als adolescent internationaal doorbrak: zijn schilderij 'de begrafenis van de Jager' werd positief ontvangen op de Parijse Salon dat jaar.

Dat in deze omgeving ook nog een dochter, Mathilde (1864-1945), opgroeide bleef in daarbij nagenoeg onvermeld. Ook nadat zij na haar huwelijk ontwikkelde tot een van de prominente feministes bleef haar verhaal onderbelicht. Dit terwijl haar bijdrage, die van 1900 – 1940 duurde, veelomvattend was, rond thema's als kiesrecht; toegang tot de arbeidsmarkt en betaald werk; volwaardig staatsburgerschap. Werk dat zij combineerde met de zorg voor de artistieke nalatenschap van haar vader en haar broer. Haar schenkingen droegen in belangrijke mate bij aan het Nederlandse museale bezit van werk van vader en zoon Israëls.

Chris van Weel (1947) groeide op in Den Haag, en studeerde na zijn eindexamen gymnasium geneeskunde in Leiden. Hij vestigde zich als huisarts in Rotterdam werd in 1985 benoemd tot hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Radboud Universiteit, Nijmegen. Van jongs af aan was hij verbonden met de schilderkunst van zijn betovergrootvader Jozef en diens zoon Isaac Israëls. Vanuit die verbondenheid kwam zijn fascinatie voort, voor de rol die zijn overgrootmoeder, Mathilde Cohen Tervaert-Israëls ,had gespeeld in het beheer van de artistieke nalatenschap van haar vader Jozef en broer Isaac. In 2024 publiceerde hij haar biografie: Voor Kunst en Vrouwenrechten, Mathilde Cohen Tervaert-Israëls, waarop deze voordracht is gebaseerd

De samenstellers van het Historisch Sprekers Archief hebben grote zorgvuldigheid betracht bij het verzamelen en citeren van de gegevens die hoofdzakelijk afkomstig zijn uit de archieven van de Koninklijke Industrieele Groote Club en eerder via de website openbaar gemaakte data. Mocht U een aan- of opmerking hebben over de teksten en/of afbeeldingen, dan verzoeken wij u contact op te nemen met de redactie via clubinfo@igc.nl.