Dinsdag 26 augustus 2025
Geschiedenis, Filosofie & Levensbeschouwing
dr. Marieke Hendriksen
Kaas, haring en tafelzuur: kennis maken met het PRESERVARE project
Bij voedseltechnologie denken we meestal aan smetteloze laboratoria en high tech fabrieken. Maar de economische en demografische groei in de culturele handelscentra van vroegmodern Europa was alleen mogelijk doordat voedsel steeds langer bewaard en verder getransporteerd kon worden. Hoe kwam die kennis tot stand, en wie speelden daar een rol in? In het door de European Research Council gefinancierde onderzoeksproject PRESERVARE wordt onderzocht hoe kennis over voedselconservering zich ontwikkelde en verspreidde in de Nederlanden tussen 1600 en 1800.
In de periode 1600-1800 waren grootschalig toegepaste voedselconserveringsmethoden zoals fermenteren, roken en inleggen cruciaal voor de mondialisering van de handel en het vergroten van de voedselzekerheid, en daarmee voor de economische en demografische groei in de culturele handelscentra van Europa. Bovendien blijkt uit recent onderzoek dat huishoudelijke en handelspraktijken zoals voedselconservering van cruciaal belang waren voor de ontwikkeling van natuurfilosofische en chemische kennis, en andersom. Toch weten we nog steeds heel weinig over hoe kennis over vroegmoderne voedselconservering werd geproduceerd, aangepast en verspreid binnen deze domeinen. Hoe kunnen we belichaamde, praktische historische kennis terugvinden en begrijpen aan de hand van de geschiedenis van vroegmoderne voedselconservering? Hoe ontwikkelde belichaamde, praktische kennis over voedselconservering zich in combinatie met geformaliseerde, wetenschappelijke kennis? Wie waren de mensen die deze twee soorten kennis produceerden en verspreidden om de voedselvoorziening vóór de industriële revolutie veilig te stellen? De onderzoekers werkzaam binnen het project PRESERVARE, onder leiding van Dr. Marieke Hendriksen, beantwoorden deze vragen aan de hand van casestudy's over fermenteren, roken, drogen, konfijten, pekelen, zouten en inleggen.
Dr. Marieke Hendriksen is wetenschaps- en kennishistoricus, gespecialiseerd in de verweven geschiedenis van voeding, geneeskunde en chemie. Zij werd opgeleid in Utrecht, Londen en Leiden, en werkte als onderzoeker en docent aan gerenommeerde universiteiten en onderzoeksinstituten in binnen- en buitenland. Dr. Hendriksen publiceert zowel wetenschappelijke als populairwetenschappelijke boeken en artikelen, zoals bijvoorbeeld Het Grote Dropboek (2024). Momenteel is zij als senior onderzoeker en afdelingshoofd verbonden aan het Huygens Instituut voor Nederlandse geschiedenis van de Koninklijke Nederlandse Academie van Kunsten en Wetenschappen (KNAW). Daar leidt zij o.a. het vijfjarige onderzoeksproject PRESERVARE (www.preservare.eu), waarin zij met haar team onderzoek doet naar de ontwikkeling van voedselconserveringstechnologie in de vroegmoderne Nederlanden.
De samenstellers van het Historisch Sprekers Archief hebben grote zorgvuldigheid betracht bij het verzamelen en citeren van de gegevens die hoofdzakelijk afkomstig zijn uit de archieven van de Koninklijke Industrieele Groote Club en eerder via de website openbaar gemaakte data. Mocht U een aan- of opmerking hebben over de teksten en/of afbeeldingen, dan verzoeken wij u contact op te nemen met de redactie via clubinfo@igc.nl.