Donderdag 8 mei 2025

Diplomatie, Openbaar bestuur & Politiek

Tony van der Togt

Leven met de dreiging vanuit Rusland in Midden- en Oost-Europa

Polen en de Baltische staten hebben een eeuwenlange geschiedenis met Rusland, waarbij negatieve ervaringen als onderdeel of als vazalstaat van Rusland of de Sovjet-Unie hun oriëntatie op het wereldtoneel tot op de dag van vandaag hebben bepaald. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie wilden deze staten allemaal zo snel mogelijk aansluiting vinden bij de EU en de NAVO, mede vanuit de idee dat Russisch imperialisme een permanente factor is, waarmee zij altijd rekening moeten houden.

Het is dan ook niet verwonderlijk, dat de Russische agressie tegen Oekraïne en de hybride oorlog die Rusland nu voert tegen het Westen voor Polen en Balten een bewijs levert voor hun gelijk en voor de naïviteit van West-Europa over de werkelijke bedoelingen van het Kremlin. Maar ook drie jaar na de Russische invasie van Oekraïne wordt in Polen en de Baltische staten de urgentie om te handelen veel sterker gevoeld dan in andere EU-lidstaten. Het gevoel overheerst daar een frontlijnstaat te vormen onder de constante dreiging, dat als Rusland in Oekraïne wint, zij het volgende slachtoffer van agressie zullen zijn.

Het aantreden van president Trump en de fundamentele koerswijziging ten aanzien van Rusland en de oorlog in Oekraïne hebben echter tot grote onzekerheid geleid. Tijdens de eerste Administratie van Trump hebben Polen en de Baltische staten nog vol ingezet op een goede relatie met Washington met gedeeltelijk succes. En hoewel het er niet van is gekomen, wilde Warschau zelfs een Fort Trump met meer Amerikaanse troepen dichter bij het eventuele oostelijk front. In dat licht mocht een meer Europese defensie (en zeker buiten de NAVO om) nimmer op veel steun in deze landen rekenen. In deze context staan Polen en de Baltische staten nu voor existentiële dilemma's: wat te doen als zij door de VS onder de bus worden gegooid, zoals zij eerder in de geschiedenis werden geconfronteerd met deals tussen Duitsland en de Sovjet-Unie ten kosten van hun zelfstandigheid en soevereiniteit?

Daarover zal de inleiding van Tony van der Togt gaan, die mede gebaseerd is op zijn ervaring met de discussies tussen Nederlandse en Poolse denktank experts in het kader van de 'Generaal Maczek-dialoog' die vorig jaar werd gelanceerd. NB Generaal Maczek is de Poolse bevrijder van Breda aan het einde van de Tweede Wereldoorlog en is ook aldaar begraven.


Drs. A.M. (Tony) van der Togt is een recent gepensioneerd diplomaat, die zich in verschillende functies in Den Haag en op buitenlandse posten heeft gespecialiseerd in Rusland en Oost-Europa. Zo was hij de oprichter van de eerste Nederlandse ambassade in Kazachstan (1995-1998) en was hij werkzaam bij de ambassade in Moskou en als Consul-Generaal in St Petersburg (2008-2011). Ook was het Speciaal Vertegenwoordiger en coördinator van het Nederland-Ruslandjaar 2013. Vanaf 2014 is hij als senior onderzoeker betrokken bij Instituut Clingendael en het Clingendael Russia and Eastern Europe Centre. Vorig jaar is hij begonnen als buitenpromovendus bij het Instituut voor Geschiedenis van Universiteit Leiden, waar hij onderzoek doet naar de rol van Russische denktanks bij veranderende Russische strategische narratieven ten opzichte van Europa onder Poetin.

De samenstellers van het Historisch Sprekers Archief hebben grote zorgvuldigheid betracht bij het verzamelen en citeren van de gegevens die hoofdzakelijk afkomstig zijn uit de archieven van de Koninklijke Industrieele Groote Club en eerder via de website openbaar gemaakte data. Mocht U een aan- of opmerking hebben over de teksten en/of afbeeldingen, dan verzoeken wij u contact op te nemen met de redactie via clubinfo@igc.nl.

Foto's: Tony van der Togt ©Clingendael